Przejdź do treści

Gniazdo tablicowe w obudowie rozdzielnicy montuje się inaczej niż gniazdo natynkowe

Lelko Gniazda i uziemienia

Stare gniazda przemysłowe tablicowe w metalowej obudowie rozdzielnicy do wymiany

Gniazdo tablicowe wbudowuje się w otwór wycięty w ściance obudowy rozdzielnicy, skrzynki budowlanej lub maszyny i przykręca od zewnątrz przez uszczelkę, a przewody podłącza się od środka obudowy. Zwykłe gniazdo natynkowe ma własną obudowę i przykręca się je do ściany, więc nie da się go zamiennie wstawić w rozdzielnicę bez utraty szczelności i estetyki.

Z gniazdami tablicowymi spotyka się każdy, kto montował rozdzielnicę budowlaną, zasilanie warsztatu albo stanowisko z elektronarzędziami. Wybór wydaje się prosty, bo gniazdo ma pasować do wtyczki, ale w praktyce o trwałości decyduje kilka szczegółów: rodzaj gniazda, sposób osadzenia, szczelność i zabezpieczenie obwodu.

Gniazda CEE i gniazda 230 V w wersji tablicowej

Najczęściej montowane są gniazda przemysłowe tablicowe w standardzie CEE, z kolorowym korpusem oznaczającym napięcie. Niebieskie są przeznaczone do zasilania jednofazowego 230 V i mają trzy styki, czerwone służą do zasilania trójfazowego 400 V i występują w wersji czterostykowej lub pięciostykowej, z przewodem neutralnym. Wtyczki i gniazda o różnych napięciach i liczbie styków nie pasują do siebie, co chroni przed podłączeniem urządzenia do niewłaściwego zasilania. Typowe prądy znamionowe to 16 A i 32 A, w większych instalacjach także 63 A i 125 A.

Obok gniazd CEE spotyka się także gniazdo tablicowe 230v w wersji domowej, ze stykiem ochronnym, przeznaczone do zwykłych wtyczek. Montuje się je w rozdzielnicach budowlanych, skrzynkach zasilających na placach i w obudowach urządzeń, żeby podłączyć elektronarzędzia, oświetlenie robocze czy ładowarki bez stosowania przedłużaczy. Trzeba jednak pamiętać, że domowe gniazdo ma zwykle niższy stopień ochrony niż gniazdo CEE, a pokrywka chroni je tylko wtedy, gdy wtyczka jest wyjęta.

Gniazda tablicowe występują w wersji prostej i skośnej. Skośne, z korpusem pochylonym w dół, ułatwiają wkładanie wtyczki z góry i sprawiają, że przewód wychodzi w stronę podłoża, a woda nie wpływa do wnętrza. Na ścianach bocznych skrzynek, gdzie przewód i tak zwisa w dół, wystarczy wersja prosta.

Osadzenie w obudowie bez utraty szczelności

Gniazdo tablicowe ma kołnierz z czterema otworami na śruby i uszczelkę, która przylega do ścianki obudowy. Wymiary otworu montażowego i rozstaw śrub podaje producent, a od dokładności wycięcia zależy, czy obudowa zachowa swój stopień ochrony. Za duży otwór sprawi, że uszczelka nie obejmie krawędzi i do środka dostanie się woda.

Przy montażu warto trzymać się kilku zasad:

  • Wycinaj otwór otwornicą lub wyrzynarką według szablonu producenta, a krawędzie oczyść z zadziorów, które mogą przeciąć uszczelkę.
  • Dobierz gniazdo o stopniu ochrony nie niższym niż obudowa. Na zewnątrz stosuje się zwykle gniazda co najmniej IP44, a w miejscach narażonych na strumień wody IP67.
  • Rozplanuj gniazda tak, by wtyczki z przewodami nie blokowały drzwiczek rozdzielnicy ani sąsiednich gniazd.
  • Przewody we wnętrzu obudowy zakończ tulejkami na żyłach linkowych i dokręć zaciski z momentem podanym przez producenta.
  • Sprawdź, czy przewód ochronny jest podłączony do zacisku oznaczonego symbolem uziemienia, a fazy w gniazdach trójfazowych zachowują jednakową kolejność.

Kolejność faz ma znaczenie przy silnikach. Jeśli w jednym gnieździe fazy są zamienione, betoniarka lub piła stołowa podłączona do niego obróci się w przeciwną stronę. Dlatego po montażu sprawdza się kierunek wirowania pola w każdym gnieździe trójfazowym.

Zabezpieczenie obwodów gniazd tablicowych

Każde gniazdo lub grupa gniazd w rozdzielnicy musi mieć zabezpieczenie nadprądowe dobrane do prądu gniazda i przekroju przewodów. Gniazda ogólnego przeznaczenia o prądzie do 32 A, z których korzystają osoby postronne, wymagają według norm instalacyjnych dodatkowej ochrony wyłącznikiem różnicowoprądowym o prądzie zadziałania nie większym niż 30 mA. W rozdzielnicach budowlanych to szczególnie ważne, bo przewody i elektronarzędzia pracują tam w trudnych warunkach i łatwo o uszkodzenie izolacji.

Dobrą praktyką jest rozdzielenie gniazd na kilka obwodów z osobnymi zabezpieczeniami. Awaria jednego narzędzia wyłączy wtedy tylko część gniazd, a nie całą skrzynkę. Przy rozdzielnicach z gniazdami trójfazowymi stosuje się wyłączniki różnicowoprądowe czterobiegunowe, a przy samych gniazdach jednofazowych dwubiegunowe.

Kontrola po montażu i w trakcie użytkowania

Po zamontowaniu gniazd wykonuje się pomiary: ciągłości przewodu ochronnego, rezystancji izolacji, skuteczności ochrony przeciwporażeniowej i działania wyłączników różnicowoprądowych. Na placu budowy rozdzielnice wymagają regularnych oględzin, bo gniazda są narażone na uderzenia, błoto i wyrywanie wtyczek. Pęknięta pokrywka, wypalony styk albo luźny kołnierz to sygnał, że gniazdo trzeba wymienić, zanim dojdzie do zwarcia lub porażenia.

Przeczytaj także