Czym jest zasuwa kołnierzowa i gdzie się ją stosuje
Zasuwa kołnierzowa to armatura odcinająca, która umożliwia kontrolę przepływu medium w rurociągu. Jej nazwa pochodzi od sposobu montażu, ponieważ łączy się ją z instalacją za pomocą kołnierzy śrubowych. Tego rodzaju zawory produkuje się z różnych materiałów, takich jak żeliwo szare, żeliwo sferoidalne oraz stal. Każdy z tych materiałów ma inne właściwości mechaniczne i korozyjne, co bezpośrednio wpływa na zakres zastosowań danego urządzenia.
Zasuwy kołnierzowe montuje się przede wszystkim w sieciach wodociągowych, kanalizacyjnych i gazowych. Znajdziemy je także w instalacjach przemysłowych, stacjach pomp oraz węzłach cieplnych. Są one przeznaczone do pracy przy ciśnieniach roboczych sięgających nawet 16 bar, a temperatura medium może wynosić do 80°C. Dzięki temu sprawdzają się zarówno w małych instalacjach komunalnych, jak i w rozbudowanych sieciach przesyłowych.
Ich główną zaletą jest pełny przelot, który minimalizuje straty ciśnienia podczas przepływu. Klina uszczelniającego wykonuje się najczęściej z gumy EPDM lub NBR, co zapewnia szczelność nawet po wielu latach eksploatacji. Zasuwa kołnierzowa jest łatwa w obsłudze i nie wymaga specjalistycznych narzędzi przy standardowej konserwacji. Warto jednak pamiętać, że tego typu armatura służy wyłącznie do całkowitego otwierania lub zamykania przepływu, a nie do jego regulacji.
Jak dobrać odpowiednią zasuwę do swojej instalacji
Dobór właściwego zaworu zaczyna się od określenia średnicy nominalnej rurociągu, oznaczanej skrótem DN. To właśnie ona decyduje o rozmiarze armatury, którą należy zastosować. Wśród najczęściej używanych średnic wymienić można DN40, DN50, DN80 oraz DN100. Każda z nich odpowiada konkretnym wymiarom kołnierzy zgodnych z normami PN-EN 1092.
Kolejnym krokiem jest określenie ciśnienia nominalnego instalacji, które oznacza się skrótem PN. Najczęściej spotykane wartości to PN10 i PN16. Pierwsze z tych oznaczeń wskazuje na dopuszczalne ciśnienie robocze wynoszące 10 bar, drugie zaś odpowiada 16 bar. Należy dobierać armaturę z odpowiednim zapasem, ponieważ w instalacjach wodociągowych mogą pojawiać się chwilowe skoki ciśnienia przekraczające wartości nominalne nawet o 20%.
Istotnym czynnikiem jest również materiał obudowy. Żeliwo szare sprawdza się w instalacjach mniej narażonych na uderzenia mechaniczne. Żeliwo sferoidalne GJS oferuje znacznie lepsze parametry wytrzymałościowe i jest rekomendowane do sieci wodociągowych. Stal nierdzewna z kolei jest preferowana w środowiskach agresywnych chemicznie. Przed zakupem warto zapoznać się z dokumentacją techniczną producenta i porównać ją z wymaganiami projektowymi własnej instalacji.
Zasuwa kołnierzowa dn50 jako popularne rozwiązanie w małych sieciach
Średnica DN50 jest jedną z najczęściej stosowanych w instalacjach wodociągowych małych i średnich obiektów. Odpowiada ona rurociągom o nominalnej średnicy 50 mm, które są powszechnie używane w przyłączach domowych oraz wewnętrznych sieciach budynków wielorodzinnych. Przepustowość takiego rurociągu przy prędkości przepływu 1,5 m/s wynosi około 2,2 litra na sekundę. To wystarczająca wartość dla większości typowych zastosowań komunalnych.
Armatury w tej wielkości produkuje wiele renomowanych firm europejskich, między innymi BOHAMET, AVK oraz Hawle. Ich wyroby spełniają wymagania norm EN 1171 dla żeliwnych zasuw kołnierzowych. Zasuwa kołnierzowa dn50 wykonana z żeliwa sferoidalnego GJS charakteryzuje się masą około 5,5 kg i długością zabudowy wynoszącą 178 mm. Parametry te mają znaczenie przy planowaniu przestrzeni w komorze wodomierzowej lub studzience.
Montaż armatury tej wielkości nie nastręcza większych trudności wykwalifikowanemu instalatorowi. Kołnierze należy łączyć śrubami ze stali nierdzewnej lub ocynkowanej, stosując odpowiednie uszczelki płaskie z EPDM. Moment dokręcania śrub przy DN50 wynosi zazwyczaj od 40 do 60 Nm, co podaje producent w karcie technicznej. Zbyt duży moment dokręcania może doprowadzić do pęknięcia kołnierza, dlatego warto korzystać z klucza dynamometrycznego.
Praktyczne wskazówki dotyczące montażu i konserwacji zasuw
Przed przystąpieniem do montażu należy dokładnie oczyścić końce rurociągu z rdzy, piasku i zanieczyszczeń organicznych. Każde ciało obce dostające się do armatury może uszkodzić uszczelnienie klina i doprowadzić do przecieków. Warto też sprawdzić, czy rurociąg jest prawidłowo podparty po obu stronach planowanego miejsca montażu. Brak podparcia może generować naprężenia mechaniczne, które z czasem prowadzą do odkształcenia obudowy zasuwy.
Regularny przegląd armatury powinien odbywać się co najmniej raz w roku. W jego trakcie należy sprawdzić szczelność dławicy trzpienia, stan powłoki antykorozyjnej oraz płynność otwierania i zamykania klina. Zasuwy, które długo pozostają w jednym położeniu, mogą wymagać większej siły do uruchomienia ze względu na osady tworzące się w gnieździe. Zaleca się co kilka miesięcy przetestować pracę każdej sztuki armatury przez pełny cykl otwierania i zamykania.
Do najczęstszych usterek eksploatacyjnych należą:
- przeciek na dławicy trzpienia, który usuwa się przez dociśnięcie lub wymianę uszczelnienia
- nieszczelność na kołnierzach spowodowana poluzowaniem śrub lub zużyciem uszczelki
- trudności z obrotem trzpienia wynikające z korozji lub braku smarowania
- uszkodzenie powłoki kauczukowej klina prowadzące do przecieku w pozycji zamkniętej
W przypadku wymiany uszczelnienia dławicy trzpienia nie jest wymagane całkowite odcięcie instalacji, jeśli zasuwa posiada możliwość regulacji pod ciśnieniem. Taką opcję oferuje część producentów w swoich modelach przeznaczonych do sieci wodociągowych. Naprawa w terenie jest zazwyczaj możliwa przy użyciu standardowych narzędzi hydraulicznych. Jednak w razie pęknięcia obudowy lub poważnego uszkodzenia mechanicznego jedynym rozwiązaniem jest wymiana całej sztuki armatury.
Gdzie kupić zasuwę i na co zwrócić uwagę przy wyborze dostawcy
Wybierając dostawcę armatury wodociągowej, warto sprawdzić, czy oferuje on produkty posiadające aktualne certyfikaty i deklaracje właściwości użytkowych. W Polsce wymagane jest oznakowanie CE oraz zgodność z normą EN 1171 dla zasuw żeliwnych. Produkty bez dokumentacji technicznej mogą nie spełniać wymagań stawianych przez gestorów sieci wodociągowych. Brak certyfikatu może też uniemożliwić odbiór techniczny instalacji przez inspektora nadzoru.
Hurtownie elektryczno-hydrauliczne oferują zazwyczaj szerszy wybór armatury niż sklepy detaliczne i są w stanie doradzić w doborze konkretnego modelu do danego zastosowania. Specjalista w hurtowni zna parametry produktów i może porównać kilka rozwiązań pod względem ceny, dostępności i właściwości technicznych. Warto pytać o dostępność od ręki, ponieważ czas realizacji zamówień na armatury niestandardowe wynosi niekiedy od 2 do 6 tygodni. Posiadanie zapasu podstawowych rozmiarów w magazynie znacząco przyspiesza realizację prac instalacyjnych.
Przy zakupie zasuwy kołnierzowej zwróć uwagę na kompletność dostawy. Niektórzy producenci dostarczają armaturę wraz z zestawem śrub i uszczelek, inni natomiast sprzedają osprzęt oddzielnie. Sprawdź też, czy zakupiony wyrób jest objęty gwarancją producenta i jaki jest czas jej trwania. Renomowani producenci oferują zazwyczaj gwarancję na okres od 24 do 60 miesięcy, licząc od daty zakupu.
