Przejdź do treści

Czy kształtki do rur wielowarstwowych różnych producentów są zamienne

Lelko Rury i przewody

Rozdzielacz z podłączonymi rurami wielowarstwowymi i kształtkami zaciskowymi

16, 20, 25 i 32 mm to najczęstsze średnice rur wielowarstwowych w domowych instalacjach wody i ogrzewania, ale ten sam wymiar na rurze nie oznacza, że kształtki dwóch producentów można stosować zamiennie. Grubość ścianki, budowa warstw, profil zacisku i narzędzia różnią się między systemami, a producenci udzielają gwarancji tylko na połączenia wykonane z ich rur, kształtek i szczęk.

Pokusa jest zrozumiała. Na budowie zabraknie jednego kolanka, w hurtowni obok jest kolanko innej marki o tej samej średnicy, a kształtki wyglądają podobnie. Problem w tym, że rura wielowarstwowa nie jest jednorodnym wyrobem jak rura stalowa o znormalizowanym wymiarze. To warstwa tworzywa, warstwa aluminium i znów warstwa tworzywa, a szczelność połączenia zależy od tego, jak kształtka współpracuje z tą konkretną budową.

Co różni systemy rur wielowarstwowych

Pierwsza różnica to grubość ścianki i warstwy aluminium. Rura 16 mm jednego producenta może mieć ściankę 2,0 mm, a innego 2,2 mm, co zmienia średnicę wewnętrzną i to, jak króciec kształtki wchodzi w rurę. Druga różnica to sposób uszczelnienia: liczba i położenie oringów, kształt tulei zaciskowej, obecność okienek kontrolnych, w których widać, czy rura doszła do końca. Trzecia to profil szczęk zaciskarki, który musi pasować do tulei, inaczej zacisk będzie za płytki albo przetnie tworzywo.

Dlatego każdy producent bada swój system jako całość i tylko dla takiego zestawu podaje dopuszczalne ciśnienie i temperaturę pracy. Połączenie mieszane może się nie rozszczelnić od razu, ale po latach pracy w cyklach nagrzewania i stygnięcia wyjdzie każda niedokładność.

Kształtki zaprasowywane i nasuwane

W domach najczęściej spotyka się dwa sposoby łączenia rur wielowarstwowych. Pierwszy to kształtki zaprasowywane z tuleją, którą zaciska się zaciskarką ze szczękami o odpowiednim profilu. Tak działają na przykład kształtki uponor (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-Uponor-MLC-wielowarstwowy/Ksztaltki-Uponor-MLC) do rur MLC, dostępne w wersjach z tworzywa i z mosiądzu, jako kolana, trójniki, złączki i przejścia na gwint. Drugi sposób to połączenia nasuwane, w których na rurę nasuwa się pierścień, a następnie rurę z pierścieniem nasuwa na króciec kształtki praską. Taki system stanowią kan ultraline (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-KAN-therm-ultraLINE/Ksztaltki-KAN-therm-ultraLINE), czyli kształtki z tworzywa przeznaczone do rur z tego samego systemu.

CechaPołączenie zaprasowywanePołączenie nasuwane
Uszczelnienieoringi na króćcu i zaciśnięta tulejarura rozszerzona i ściśnięta pierścieniem na króćcu
Narzędziazaciskarka ze szczękami do profilu tuleirozszerzak i praska do pierścieni
Kontrolaokienko w tulei, czasem wskaźnik niezaciśnięciawidoczne dosunięcie pierścienia do kołnierza kształtki
Przekrój przepływuzwężony przez króciec w rurzezwykle mniejsze zwężenie, bo rura jest rozszerzana

Między tymi rodzajami połączeń nie ma zamienności nawet w teorii. Kształtka nasuwana wymaga rozszerzenia rury, a zaprasowywana nie, więc zastosowanie jednej w miejsce drugiej oznacza połączenie, którego żaden producent nie przewiduje.

Kiedy połączenie dwóch systemów jest dopuszczalne

Zdarza się, że w domu trzeba przedłużyć starą instalację, a nikt nie pamięta, czyje rury położono w posadzce. W takiej sytuacji nie łączy się rury jednego systemu kształtką drugiego. Bezpieczne są dwie drogi:

  • przejście przez gwint, czyli kształtka starego systemu z gwintem, złączka gwintowana i kształtka nowego systemu, każda zaprasowana na własnej rurze,
  • ustalenie producenta starej rury po nadruku i dokupienie kształtek tego systemu,
  • w razie wątpliwości wycięcie krótkiego odcinka starej rury i zastąpienie go rurą nowego systemu z przejściem gwintowanym.

Połączenie gwintowane jest nieco większe i powinno pozostać dostępne lub przynajmniej dobrze zabezpieczone, ale każda z jego stron jest wykonana zgodnie z instrukcją producenta.

Narzędzia też należą do systemu

Producenci systemów oferują nie tylko rury i kształtki, ale też narzędzia, bez których połączenie nie będzie poprawne. W systemie, w którym rury i kształtki uponor (onninen.pl/produkt/UPONOR-Uponor-MLC-narzedzie-do-prostowania-rur-14-25-1010512,124343) tworzą całość, przydaje się na przykład prostownica do rur w zakresie 14-25 mm. Rura z kręgu ma pamięć kształtu i ciągle wraca do łuku, a wprowadzona krzywo do kształtki może uszkodzić oring. Wyprostowany odcinek łatwiej też ułożyć równo na ścianie przy prowadzeniu natynkowym.

Pozostałe narzędzia, o których trzeba pamiętać:

  1. obcinak do rur wielowarstwowych, który tnie prostopadle i nie zgniata przekroju,
  2. kalibrator z fazownikiem, przywracający okrągły przekrój i fazujący wewnętrzną krawędź rury,
  3. zaciskarka lub praska ze szczękami właściwymi dla systemu i średnicy,
  4. sprężyna lub giętarka do gięcia rury bez załamań.

Jak uniknąć problemów na budowie

Najprostszy sposób to wybór jednego systemu na całą instalację i zamówienie kształtek z zapasem kilku sztuk z każdego rodzaju. Warto też zostawić inwestorowi informację o systemie: nazwę producenta, średnice i zdjęcia tras rur przed zakryciem. Przy przyszłej rozbudowie lub naprawie fachowiec od razu dobierze właściwe kształtki i nie będzie musiał kuć ściany tylko po to, żeby odczytać nadruk na rurze.

Przeczytaj także