Czy kształtki do rur wielowarstwowych różnych producentów są zamienne
16, 20, 25 i 32 mm to najczęstsze średnice rur wielowarstwowych w domowych instalacjach wody i ogrzewania, ale ten sam wymiar na rurze nie oznacza, że kształtki dwóch producentów można stosować zamiennie. Grubość ścianki, budowa warstw, profil zacisku i narzędzia różnią się między systemami, a producenci udzielają gwarancji tylko na połączenia wykonane z ich rur, kształtek i szczęk.
Pokusa jest zrozumiała. Na budowie zabraknie jednego kolanka, w hurtowni obok jest kolanko innej marki o tej samej średnicy, a kształtki wyglądają podobnie. Problem w tym, że rura wielowarstwowa nie jest jednorodnym wyrobem jak rura stalowa o znormalizowanym wymiarze. To warstwa tworzywa, warstwa aluminium i znów warstwa tworzywa, a szczelność połączenia zależy od tego, jak kształtka współpracuje z tą konkretną budową.
Co różni systemy rur wielowarstwowych
Pierwsza różnica to grubość ścianki i warstwy aluminium. Rura 16 mm jednego producenta może mieć ściankę 2,0 mm, a innego 2,2 mm, co zmienia średnicę wewnętrzną i to, jak króciec kształtki wchodzi w rurę. Druga różnica to sposób uszczelnienia: liczba i położenie oringów, kształt tulei zaciskowej, obecność okienek kontrolnych, w których widać, czy rura doszła do końca. Trzecia to profil szczęk zaciskarki, który musi pasować do tulei, inaczej zacisk będzie za płytki albo przetnie tworzywo.
Dlatego każdy producent bada swój system jako całość i tylko dla takiego zestawu podaje dopuszczalne ciśnienie i temperaturę pracy. Połączenie mieszane może się nie rozszczelnić od razu, ale po latach pracy w cyklach nagrzewania i stygnięcia wyjdzie każda niedokładność.
Kształtki zaprasowywane i nasuwane
W domach najczęściej spotyka się dwa sposoby łączenia rur wielowarstwowych. Pierwszy to kształtki zaprasowywane z tuleją, którą zaciska się zaciskarką ze szczękami o odpowiednim profilu. Tak działają na przykład kształtki uponor (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-Uponor-MLC-wielowarstwowy/Ksztaltki-Uponor-MLC) do rur MLC, dostępne w wersjach z tworzywa i z mosiądzu, jako kolana, trójniki, złączki i przejścia na gwint. Drugi sposób to połączenia nasuwane, w których na rurę nasuwa się pierścień, a następnie rurę z pierścieniem nasuwa na króciec kształtki praską. Taki system stanowią kan ultraline (onninen.pl/produkty/Technika-instalacyjna/Instalacje-z-tworzyw-sztucznych/Systemy-do-C-Z-wody-i-C-O/System-KAN-therm-ultraLINE/Ksztaltki-KAN-therm-ultraLINE), czyli kształtki z tworzywa przeznaczone do rur z tego samego systemu.
| Cecha | Połączenie zaprasowywane | Połączenie nasuwane |
|---|---|---|
| Uszczelnienie | oringi na króćcu i zaciśnięta tuleja | rura rozszerzona i ściśnięta pierścieniem na króćcu |
| Narzędzia | zaciskarka ze szczękami do profilu tulei | rozszerzak i praska do pierścieni |
| Kontrola | okienko w tulei, czasem wskaźnik niezaciśnięcia | widoczne dosunięcie pierścienia do kołnierza kształtki |
| Przekrój przepływu | zwężony przez króciec w rurze | zwykle mniejsze zwężenie, bo rura jest rozszerzana |
Między tymi rodzajami połączeń nie ma zamienności nawet w teorii. Kształtka nasuwana wymaga rozszerzenia rury, a zaprasowywana nie, więc zastosowanie jednej w miejsce drugiej oznacza połączenie, którego żaden producent nie przewiduje.
Kiedy połączenie dwóch systemów jest dopuszczalne
Zdarza się, że w domu trzeba przedłużyć starą instalację, a nikt nie pamięta, czyje rury położono w posadzce. W takiej sytuacji nie łączy się rury jednego systemu kształtką drugiego. Bezpieczne są dwie drogi:
- przejście przez gwint, czyli kształtka starego systemu z gwintem, złączka gwintowana i kształtka nowego systemu, każda zaprasowana na własnej rurze,
- ustalenie producenta starej rury po nadruku i dokupienie kształtek tego systemu,
- w razie wątpliwości wycięcie krótkiego odcinka starej rury i zastąpienie go rurą nowego systemu z przejściem gwintowanym.
Połączenie gwintowane jest nieco większe i powinno pozostać dostępne lub przynajmniej dobrze zabezpieczone, ale każda z jego stron jest wykonana zgodnie z instrukcją producenta.
Narzędzia też należą do systemu
Producenci systemów oferują nie tylko rury i kształtki, ale też narzędzia, bez których połączenie nie będzie poprawne. W systemie, w którym rury i kształtki uponor (onninen.pl/produkt/UPONOR-Uponor-MLC-narzedzie-do-prostowania-rur-14-25-1010512,124343) tworzą całość, przydaje się na przykład prostownica do rur w zakresie 14-25 mm. Rura z kręgu ma pamięć kształtu i ciągle wraca do łuku, a wprowadzona krzywo do kształtki może uszkodzić oring. Wyprostowany odcinek łatwiej też ułożyć równo na ścianie przy prowadzeniu natynkowym.
Pozostałe narzędzia, o których trzeba pamiętać:
- obcinak do rur wielowarstwowych, który tnie prostopadle i nie zgniata przekroju,
- kalibrator z fazownikiem, przywracający okrągły przekrój i fazujący wewnętrzną krawędź rury,
- zaciskarka lub praska ze szczękami właściwymi dla systemu i średnicy,
- sprężyna lub giętarka do gięcia rury bez załamań.
Jak uniknąć problemów na budowie
Najprostszy sposób to wybór jednego systemu na całą instalację i zamówienie kształtek z zapasem kilku sztuk z każdego rodzaju. Warto też zostawić inwestorowi informację o systemie: nazwę producenta, średnice i zdjęcia tras rur przed zakryciem. Przy przyszłej rozbudowie lub naprawie fachowiec od razu dobierze właściwe kształtki i nie będzie musiał kuć ściany tylko po to, żeby odczytać nadruk na rurze.
Przeczytaj także
Dlaczego trójnik kanalizacyjny ma inny kąt odejścia niż trójnik do wody
HydraulikaŚcieki płyną grawitacyjnie, a woda w instalacji pod ciśnieniem, dlatego trójniki do obu instalacji wyglądają inaczej.
Czytaj dalej: Dlaczego trójnik kanalizacyjny ma inny kąt odejścia niż trójnik do wody
Czym różni się przewód YDY od YKY i który stosować w instalacji domowej
ElektrykaWybór odpowiedniego przewodu do instalacji elektrycznych to kluczowy krok ku bezpieczeństwu i funkcjonalności naszego domu.
Czytaj dalej: Czym różni się przewód YDY od YKY i który stosować w instalacji domowej
Jak wybrać odpowiednią zaciskarkę do rur w instalacjach hydraulicznych
HydraulikaWybór właściwego narzędzia do zaciskania połączeń rurowych to jedna z najważniejszych decyzji, jaką podejmuje instalator.
Czytaj dalej: Jak wybrać odpowiednią zaciskarkę do rur w instalacjach hydraulicznych