Przejdź do treści

Jak rozpoznać materiał starej rury wodnej i dobrać do niej złączkę przejściową

Lelko Hydraulika

Stara skorodowana rura wodna przy posadzce w narożniku pomieszczenia

W starszych domach i mieszkaniach instalacja wodna bywa mieszanką materiałów z różnych dekad. Fragment stali ocynkowanej z lat siedemdziesiątych, kawałek miedzi z pierwszego remontu i nowe rury z tworzywa z ostatniej przeróbki to częsty obraz. Gdy trzeba dołożyć nowy odcinek lub wymienić fragment, najpierw należy ustalić, z czym właściwie mamy do czynienia. Od tego zależy dobór złączki, sposób montażu i ryzyko korozji na styku dwóch metali.

Jak rozpoznać materiał rury

Większość rur da się rozpoznać po kolorze, ciężarze, sposobie łączenia i reakcji na magnes. Przed oględzinami warto zamknąć wodę i oczyścić fragment rury z farby papierem ściernym.

MateriałWygląd i cechyTypowe połączenia
Stal ocynkowanaSzara, matowa, magnes przyciąga, ślady rdzy na gwintachGwinty z pakułami, kształtki żeliwne ocynkowane
MiedźCzerwonobrązowa po oczyszczeniu, z czasem ciemnieje, magnes nie przyciągaLutowanie, złączki zaprasowywane lub zaciskowe
OłówMatowa, szara, miękka, łatwo zarysować ją paznokciem lub śrubokrętem, bardzo ciężkaPołączenia lutowane w kształcie zgrubień
PP (polipropylen)Biała, szara lub zielona, gruba ściankaZgrzewanie kielichowe
PEX i rury wielowarstwoweBiałe, giętkie, na przekroju widać warstwę aluminium w rurach wielowarstwowychZłączki zaprasowywane lub skręcane

Rury ołowiane spotyka się jeszcze w bardzo starych kamienicach. Nie należy ich łatać ani przedłużać. Taki odcinek trzeba wymienić w całości, bo ołów przechodzi do wody pitnej.

Pomocne jest też sprawdzenie, w jakich latach budowano instalację i czy były wcześniejsze remonty. Instalacje z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych to najczęściej stal ocynkowana. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych pojawiała się miedź, a od przełomu wieków dominują rury z tworzyw. Jeśli w jednym mieszkaniu widać kilka materiałów, każdą zmianę trzeba potraktować osobno.

Jak zmierzyć średnicę

Po rozpoznaniu materiału potrzebna jest średnica. Rury stalowe opisuje się w calach, ale nominalny wymiar nie odpowiada średnicy zewnętrznej. Rura 1/2 cala ma około 21 mm średnicy zewnętrznej, 3/4 cala około 27 mm, a 1 cal około 34 mm. Rury miedziane i z tworzyw opisuje się w milimetrach jako średnicę zewnętrzną, na przykład 15, 18, 22 mm dla miedzi albo 16, 20, 26 mm dla rur wielowarstwowych.

Najpewniej zmierzyć obwód rury taśmą krawiecką i podzielić go przez 3,14 albo użyć suwmiarki. O doborze średnicy przy rozbudowie instalacji piszemy w tekście o tym, jak dobrać średnicę rury do nowego punktu poboru wody.

Jakie złączki przejściowe stosować

Połączenie dwóch różnych materiałów wykonuje się prawie zawsze przez element pośredni, najczęściej gwint. Do najczęstszych sytuacji pasują poniższe rozwiązania.

  • Stal ocynkowana i tworzywo. Na gwint zewnętrzny stalowej rury nakręca się złączkę z gwintem wewnętrznym od strony stali i zaprasowywaną lub zgrzewaną końcówką od strony nowej rury. Gwint stali trzeba oczyścić, a przy zardzewiałym końcu odciąć go i naciąć nowy.
  • Miedź i tworzywo. Stosuje się złączkę mosiężną z końcówką zaciskową lub zaprasowywaną dla miedzi i drugą dla rury wielowarstwowej, albo przejście przez gwint lutowany do miedzi.
  • Stal i miedź. To połączenie najbardziej podatne na korozję elektrochemiczną. Między stalą a miedzią warto zastosować łącznik mosiężny lub z brązu i pamiętać, by woda płynęła od stali do miedzi, a nie odwrotnie, bo jony miedzi przyspieszają korozję stali za połączeniem.
  • Rura bez gwintu i bez możliwości nacięcia. W takich miejscach pomagają złączki zaciskowe uniwersalne, dopasowane do średnicy zewnętrznej, z pierścieniem dociskanym nakrętką.

W połączeniach gwintowanych przy starej stali przydają się mosiężne kształtki: mufy, nyple redukcyjne i dwuzłączki. Duży wybór znajdziesz w kategorii mosiężne łączniki do instalacji stalowych. Mosiądz dobrze znosi kontakt zarówno ze stalą, jak i z miedzią.

Przy łączeniu z rurą wielowarstwową lub PEX trzeba stosować złączki z tego samego systemu co nowa rura i narzędzia, które przewiduje producent, na przykład zaciskarkę z odpowiednimi szczękami. Złączki z różnych systemów mogą wyglądać podobnie, ale różnić się profilem tulejki i wtedy połączenie, które na początku jest szczelne, po kilku miesiącach zaczyna się pocić.

Na co uważać przy połączeniu

  1. Sprawdź stan starej rury kilkanaście centymetrów od miejsca połączenia. Jeśli ścianka jest cienka lub łuszczy się, przesuń połączenie dalej albo wymień dłuższy odcinek.
  2. Przytrzymaj stalową rurę drugim kluczem podczas dokręcania złączki, żeby nie przekręcić jej w ścianie i nie rozszczelnić połączeń dalej na trasie.
  3. Do uszczelniania gwintów stosuj pakuły z pastą, taśmę lub nić uszczelniającą, zgodnie z rodzajem gwintu i instrukcją. Nie łącz kilku metod naraz.
  4. Po montażu otwieraj wodę powoli i obserwuj połączenie przez kilkanaście minut, a potem jeszcze następnego dnia.

Gdy ocynk jest mocno skorodowany na całej długości, łatanie przestaje mieć sens. Wtedy lepiej zaplanować wymianę całej instalacji, a przy okazji zastanowić się nad materiałem nowych rur, o czym piszemy w tekście o tym, jak wybrać rury do instalacji wodnej i grzewczej.

Jeśli nie masz pewności co do materiału lub stanu rury, lepiej zrobić zdjęcie i pokazać je w hurtowni instalacyjnej albo hydraulikowi. Dobór złączki na podstawie zdjęcia i pomiaru średnicy jest prostszy niż późniejsze usuwanie przecieku z zalanej ściany.

Rozpoznanie materiału starej rury zajmuje kilka minut, a oszczędza wielu kłopotów. Właściwie dobrana złączka przejściowa, czysty gwint i unikanie bezpośredniego styku stali z miedzią sprawiają, że połączenie nowej i starej instalacji wytrzyma lata bez przecieków.

Przeczytaj także